डोपामाइन हर्मोनले मानिसको मस्तिष्कलाई सकारात्मक कुरा सोच्न र खुसी हुन प्रेरित गर्छ । हाम्रो मस्तिष्कमा दैनिक सीमित मात्रामा डोपामाइन हार्मोन उत्पादन भइरहेको हुन्छ।
केही राम्रो खबर सुनियो, आफूलाई मन पर्ने खाना खाइयो, मन पर्ने ठाउँमा घुम्न गइयो भने हामी खुसी हुन्छौँ र यो बेला डोपामाइन हार्मोनको उत्पादन बढी हुन्छ । तर, साथै केही खराब काम तथा बानीका कारण पनि मस्तिष्कमा डोपामाइन हर्मोन बढ्न सक्छ । सही तरिकाले डोपामाइन बढाउनु धेरै फाइदाजनक हुन्छ ।
सही तरिकामा डोपामाइन हर्मोन बढाउन गलत र सही तरिकाको बारेमा थाहा हुनु जरुरी हुन्छ ।
डोपामाइन बढ्ने गलत तरिका
-लागूपदार्थको सेवन
लागूपदार्थको सेवन गर्ने व्यक्तिलाई सेवनपछि आनन्दको महसुस हुन्छ । उसको मस्तिष्कले डोपामाइन हर्मोन उत्सर्जन गर्छ । यसले रक्त प्रवाह बढाउँछ, मुटुको गति बढाउँछ। यही कारण मान्छेमा आवेग र उत्तेजना बढ्छ ।
-फास्ट फुडको सेवन
जब हामी जंकफुड, फास्ट फुड खान्छौँ, हाम्रो दिमागमा रिवार्ड सर्किट सक्रिय हुन्छ र डोपामाइन रसायन निस्कन्छ । हाम्रो मस्तिष्क यी प्रशोधित खानाबाट प्राप्त हुने आनन्दले गर्दा खुसी हुन्छ र यस्ता खानेकुरा मात्र खाइरहन मनलाग्छ ।
-पोर्न फिल्म
खुसी हुँदा डोपामाइन हर्मोन बढ्छ । तर, खुसी हुने गलत तरिका अपनाउँदा डोपामाइन झन् घट्न सक्छ । पोर्न हेर्दा डोपामाइनको स्तर घट्छ, जसले कामवासना कम गर्छ ।
-अल्छीपना
धेरै चोटि हामी कुनै काम तत्काल नगरेर पछिका लागि टारिदिन्छौँ अनि बिस्तारै यो हाम्रो बानी बन्दै जान्छ । यसले हामीलाई अल्छी बनाउँछ । अल्छीपनाले डोपामाइन हर्मोनको उत्पादन कम हुन्छ । साथै कम डोपामाइन स्तर भएका मानिसहरूलाई दैनिक गतिविधिहरूमा उत्साहित महसुस हुँदैन, जसले अल्छी महसुस हुनसक्छ ।
-सोसल मिडिया
सोसल मिडियामा धेरै सक्रिय हुँदा पनि डोपामाइन हर्मोनको स्तर बढ्छ । तर, यसरी डोपामाइनको स्तर बढ्दा सोसल मिडियाको लत लाग्नसक्छ । जसले गर्दा दैनिक जीवनको अन्य कुरामा नकारात्मक असर पुग्न सक्छ ।
-एक्लोपन
सामाजिक सञ्जालको बढ्दो लत वास्तविक जीवनमा बढ्दो एक्लोपनसँग प्रत्यक्ष रूपमा सम्बन्धित हुन्छ । एक्लोपनले शरीरमा प्राकृतिक रुपमा नभएर नाटकीय रुपमा डोपामाइनको हर्मोन बढाउँछ ।
-अभद्रता
अभद्र व्यवहारले पनि डोपामाइन हर्मोन बढाउँछ । तर, डोपामाइनले अभद्र व्यवहार नियन्त्रण गर्नलाई पनि मद्दत गर्छ । यस्तो अभद्र व्यवहार नियन्त्रण गर्नका लागि डोपामाइन हर्मोन बढ्नु मात्र शरीरको लागि फाइदाजनक हुन्छ ।
-नक्कली सम्बन्ध
जब कसैले प्रेमको नाटक गर्छ त्यो सबैभन्दा खराब भावनाहरू मध्ये एक हो । अस्वस्थ र नक्कली सम्बन्धमा हुनु भनेको पीडादायी सम्बन्धमा हुनु हो । यस्तो प्रेम र सम्बन्धले क्षणिक रुपमा डोपामाइन बढाउन सक्छ । तर, कालान्तरमा त्यसले दु:ख दिन सक्छ ।
डोपामाइन बढाउने सही तरिका
-सानो-सानो कुरामा खुसी हुने
डोपामाइन हर्मोनले खुसी हुनका लागि प्रेरित गर्छ । त्यसैले डोपामानलाई ‘फिल गुड हर्मोन’ पनि भनिन्छ । त्यसैले सानो-सानो कुरामा खुसी भयो भने यो हम्रोन प्राकृतिक रुपमा बढ्न सक्छ ।
-नयाँ अनुभव
कुनै नयाँ कुराको अनुभवले पनि हाम्रो मस्तिष्क उत्तेजित हुन्छ र शरीरमा डोपामाइन हर्मोनलाई बढाउँछ । नयाँ-नयाँ कुराको अनुभव गरेर प्राकृतिक रुपमा डोपामाइन बढाउन सकिन्छ ।
-नयाँ साथी
नयाँ साथी तथा सम्बन्धले पनि डोपामाइन बढ्छ । साथीसँग सम्बन्धित सकारात्मक भावना अनुभव गर्दा अक्सिटोसिनले सेरोटोनिन र डोपामाइनको रिलिजलाई सक्रिय गर्छ ।
-प्राकृतिक खाना
स्वस्थ र सन्तुलित खाना शारीरिक तथा मानसिक स्वास्थ्यका लागि महत्त्वपूर्ण छ । डोपामाइनको कमी हुन नदिन प्राकृतिक र सन्तुलित खाना खानुपर्छ ।
-माफी दिँदा
यदि केही कुरामा कसैसँग मनमुटाब भएको छ र त्यो व्यक्तिले आफ्नो गल्ती स्विकारेर माफी माग्छ भने उसलाई माफी दिँदा सकारात्मक ऊर्जा प्राप्त हुन्छ र डोपामाइन बढ्छ।
-व्यायाम
नियमित रूपमा व्यायाम गर्ने बानीले डोपामाइन हार्मोनको स्तर बढाउन मद्दत गर्छ । यी हर्मोनले मुड सुधार्न मद्दत गर्छ । त्यसैले खुसी रहन र राम्रो स्वास्थ्य कायम राख्न नियमित व्यायाम गर्नुपर्छ ।
-कृतज्ञताको भावना
सकारात्मक मनोविज्ञान अनुसार कृतज्ञता जीवनमा राम्रो कुरालाई स्वीकार गर्ने भावना हो । कृतज्ञता खुसीसँग जोडिएको हुन्छ, जसले डोपामाइन हर्मोनलाई बढाउँछ ।
-योग ध्यान
योग ध्यानले पनि डोपामाइन हार्मोनको मात्रा बढ्ने विभिन्न अध्ययनले देखाएका छन् । त्यसैले शरीरमा डोपामाइन हार्मोन बढाउन योग, ध्यान गर्नुपर्छ ।
-प्रकृतिसँग रमाउने
बाहिरी गतिविधिहरू जस्तै हरियाली वातावरणमा हिँड्ने, बगैँचामा काम गर्ने वा प्रकृतिको मजा लिनेले सूर्यको प्रकाश पाइन्छ जसले मुड सुधार्न मद्दत गर्छ र डोपामाइन बढ्छ ।
-प्रेम
प्रेमले आनन्द महसुस, ऊर्जा बढाउँछ । जसले हाम्रो मस्तिष्कबाट उत्सर्जन हुने प्रेमिल हर्मोन डोपामाइन उत्पन्न हुन्छ ।
-घाममा बस्दा
सूर्यको किरणले हाम्रो शरीरमा रहेको डोपामाइनलाई बढाउँछ । त्यसैले नकारात्मक भावनाहरू आइरहन्छ भने घरभित्र एक्लै बस्नु भन्दा घाममा बस्नु राम्रो हुन्छ ।